top of page

ក្រឹតប្រត្យយ

ក្ឫត៑ ប្រត្យយ

क्त्वा, ल्यप्, तुमुन्, शतृ, शानच्, क्त, क्तवतु, तव्यत्, अनीयर्, यत्,  ण्यत्,   क्यप्,   णिनि,
ण्वुल्, तृच्, क्तिन्, ल्युट्

ក្ត្វា ប្រត្យយ

क्त्वा - प्रत्यय (त्वा)
________ឧ.- कृ + क्त्वा  > कृत्वा
___________कार्यं कृत्वा गृहं गच्छ।
__________- गम् + क्त्वा > गत्वा
___________आपणं गत्वा फलम् आनय।
__________- नम् + क्त्वा > नत्वा
___________सरस्वतीं देवीं नत्वा पाठं पठ।
__________- पा + क्त्वा > पीत्वा
___________दुग्धं पीत्वा शयनं कुरु।
__________- श्रु + क्त्वा > श्रुत्वा
___________वार्तां श्रुत्वा आगतोऽस्मि।
__________- दृश् + क्त्वा > दृष्ट्वा
___________बहिः दृष्ट्वा आगच्छामि।
__________- हन् + क्त्वा > हत्वा
___________रामः रावणं हत्वा सीतां प्रप्नोत्।

__________- प्रच्छ् + क्त्वा  > पृष्ट्वा
___________गुरुं पृष्ट्वा आगच्छामि।
__________- त्यज् + क्त्वा > त्यक्त्वा
___________सीतां वने त्यक्त्वा लक्ष्मणः आगतः।
__________- स्पृश् + क्त्वा > स्पृष्ट्वा
___________मम मित्रं मां स्पृष्ट्वा गताः।
__________- ज्ञा + क्त्वा > ज्ञात्वा
___________परीक्षाफलं ज्ञात्वा सः अति प्रसन्नःअस्ति।
__________- पठ्+ क्त्वा > पठित्वा
___________अहं पुस्तकं पठित्वा ज्ञानं प्राप्यस्यामि।
__________- पत् + क्त्वा > पतित्वा
___________अश्वः पतित्वा उत्थितः।
__________- पूज् + क्त्वा > पूजयित्वा
___________देवीं पूजयित्वा मेलाफलं गमिष्यामि।

ល្យប៑ ប្រត្យយ

ल्यप् - प्रत्यय (य)
________ឧ.- प्र + नम् + ल्यप्  > प्रणम्य
___________गुरुं प्रणम्य सः पठति।
__________- वि + ज्ञा + ल्यप्  > विज्ञाय
___________वार्तां विज्ञाय त्वम् आगच्छ।
__________- आ + गम् + ल्यप्  > आगत्य
___________गृहात् आगत्य सः पाटलिपुत्रं गतवान्।
__________- आ + दा + ल्यप्  > आदाय
___________किम् आदाय सः समायातः।
__________- वि + स्मृ + ल्यप्  > विस्मृत्य
___________पाठं विस्मृत्य सः किंकर्तव्यविमूढः अभवत्।
__________- वि + जि + ल्यप्  > विजित्य
___________शत्रून् विजित्य राजा प्रसन्नः अभवत्।
__________- उत् + डी + ल्यप्  > उड्डीय
___________खगाः उड्डीय प्रसन्नाः भवन्ति।

_________- आ + नी + ल्यप्  > आनीय
___________शिष्यः शुक्लम् आनीय गुरवे दत्तवान्।
_________- उप + कृ + ल्यप्  > उपकृत्य
___________सज्जनाः उपकृत्य विस्मरन्ति।
_________- प्र + आप् + ल्यप्  > प्राप्य
___________छात्रः परीक्षाफलं प्राप्य प्रसन्नः जातः।
_________- प्र + दा + ल्यप्  > प्रदाय
___________निर्धनेभ्यः धनं प्रदाय धनिकः गतः।
_________- सम् + स्पृश् + ल्यप्  > संस्पृश्य
___________पितुः चरणं संस्पृश्य सः आशीर्वादं प्राप्तवान्।
_________- उत् + तृ + ल्यप्  > उत्तीर्य
___________दशमकक्षाम् उत्तीर्य सः उच्चविद्यालये
___________प्रवेशमलभत।

តុមុន៑ ប្រត្យយ

तुमुन् - प्रत्यय (तुम्)
________ឧ.- गम् + तुमुन्  > गन्तुम्
___________सः गृहं गन्तुम् उद्यतः अस्ति।
__________- हन् + तुमुन्  > हन्तुम्
___________मृगं हन्तुं सिंहः समुद्यतः अस्ति।
__________- पा + तुमुन्  > पातुम्
___________जलं पातुं सः नदीं गतवान्।
__________- स्ना + तुमुन्  > स्नातुम्
___________सः स्नातुं तरणतालमगच्छत्।
__________- दा + तुमुन्  > दातुम्
___________उत्तमः जनः ज्ञानं दातुम् इच्छुकः भवति।
__________- प्रच्छ् + तुमुन्  > प्रष्टुम्
___________छात्रः प्रश्नं प्रष्टुं समुत्सुकः भवति।
__________- दृश् + तुमुन्  > द्रष्टुम्
___________चित्रं द्रष्टुं बालकः आगच्छत्।

_________- हस् + तुमुन्  > हसितुम्
___________अहं हसितुम् इच्छामि।
_________- खाद् + तुमुन्  >
खादितुम्
___________बालकः आम्रं खादितुम् इच्छति।
_________- क्रीड् + तुमुन्  >
क्रीडितुम्
___________शिशुः कन्दुकेन क्रीडितुम् इच्छति।
_________- भाष् + तुमुन्  >
भाषितुम्
___________सः भाषितुम् उत्थितः।
_________- जीव् + तुमुन्  >
जीवितुम्
___________सर्वे जीवितुम् अभिलषन्ति।
_________- कथ् + तुमुन्  >
कथयितुम्
___________कथां कथयितुं सः आगच्छत्।

शक्-धातु,   इष्-धातु
अहं पठितुं शक्नोमि। अहं पठितुम् इच्छामि। बालकः तर्तुं शक्नोति। सा गातुं शक्नोति। त्वं किं कर्तुं शक्नोषि?
ते चलितुं न
शक्नुवन्ति। वयं धावितुं न शक्नुमः।

काम -शब्द
गन्तिकामः, पठितुकामः, बद्धुकामः, चलितुकामः, लेखितुकामा, हसितुकामा, वक्तुकामा,....। 

ឝត្ឫ ប្រត្យយ

धातु + शतृ (अत्)

पठ् + शतृ = पठत्
लिख् + शतृ = लिखत्
हस् + शतृ = हसत्
गम् + शतृ = गच्छत्
दृश् + शतृ = पश्यत्
दा + शतृ = ददत्
पा + शतृ = पिबत्
भू + शतृ = भवत्
पच् + शतृ = पचत्
प्रच्छ् + शतृ = पृच्छत्
नी + शतृ = नयत्
नृ + शतृ = नृत्यत्
चुर् + शतृ = चोरयत्
गम् + शतृ = गणयत्
मिल् + शतृ = मिलत्
यज् + शतृ = यजत्
पाल् + शतृ = पालयत्
गृह् + शतृ = गृह्णत्

पुंलिङ्ग

पठन्
लिखन्
हसन्
गच्छन्
पश्यन्
ददन्
पिबन्
भवन्
पचन्
पृच्छन्
नयन्
नृत्यन्
चोरयन्
गणयन्
मिलन्
यजन्
पालयन्
गृह्णन्

स्त्रीलिङ्ग

पठन्ती
लिखन्ती
सहन्ती
गच्छन्ती
पश्यन्ती
ददन्ती
पिबन्ती
भवन्ती
पचन्ती
पृच्छन्ती
नयन्ती
नृत्यन्ती
चोरयन्ती
गणयन्ती
मिलन्ती
यजन्ती
पालयन्ती
गृह्णन्ती

नपुंसकलिङ्ग

पठत्
लिखत्
हसत्
गच्छत्
पश्यत्
ददत्
पिबत्
भवत्
पचत्
पृच्छत्
नयत्
नृत्यत्
चोरयत्
गणयत्
मिलत्
यजत्
पालयत्
गृह्णत्

प्रयोगेषु
पिता गच्छन्तं पुत्रं भोजनाय कथयति।  विद्यालयं गच्छन्तीभिः बालाभिः मार्गे कपोताः दृष्टाः।
सः उच्चैः
पश्यन् पतति। चलन्ती बालिका मार्गं पृच्छति। सा कं पश्यन्ती गच्छति?

ឝានច៑ ប្រត្យយ

धातु + शानच् (मान)

पुंलिङ्ग

स्त्रीलिङ्ग

नपुंसकलिङ्ग

सेव् + शानच् = सेवमान
वृत् + शानच् = वर्तमान
मुद् + शानच् = मोदमान
यज् + शानच् = यजमान
लभ् + शानच् = लभमान
सह् + शानच् = सहमान
जन् + शानच् = जायमान
शीङ् + शानच् = शयान
वृध् + शानच् = वर्धमान
शिक्ष् + शानच् = शिक्षमाण
कृ + शानच् = कुर्वाण
रम् + शानच् = रममाण
आस् + शानच् = आसीन

सेवमानः
वर्तमानः
मोदमानः
यजमानः
लभमानः
सहमानः
जायमानः
शयानः
वर्धमानः
शिक्षमाणः
कुर्वाणः
रममाणः
आसीनः

सेवमाना
वर्तमाना
मोदमाना
यजमाना
लभमाना
सहमाना
जायमाना
शयाना
वर्धमाना
शिक्षमाणा
कुर्वाणा
रममाणा
आसीना

सेवमानम्
वर्तमानम्
मोदमानम्
यजमानम्
लभमानम्
सहमानम्
जायमानम्
शयानम्
वर्धमान

शिक्षमाणम्
कुर्वाणम्
रममाणम्
आसीनम्

ក្ត(ត) ប្រត្យយ

धातु + क्त (त)

पुंलिङ्ग

स्त्रीलिङ्ग

नपुंसकलिङ्ग

गम् + क्त
कृ + क्त
पा + क्त
श्रु + क्त
क्री + क्त
भक्ष् + क्त
इष् + क्त
सेव् + क्त
दृश् + क्त
त्रस् + क्त

गतः
कृतः
पीतः
श्रुतः
क्रीतः
भक्षितः
इष्टः
सेवितः
दृष्टः
​त्रस्तः

 

गता
कृता
पीता
श्रुता
क्रीता
भक्षिता
इष्टा
सेविता
दृष्टा​
त्रस्ता

 

गतम्
कृतम्
पीतम्
श्रुतम्
क्रीतम्
भक्षितम्
इष्टम्
सेवितम्
दृष्टम्​

त्रस्तम्

 

ក្តវតុ ប្រត្យយ

धातु + क्त (त)

पुंलिङ्ग

स्त्रीलिङ्ग

नपुंसकलिङ्ग

गम् + क्तवतु
कृ + क्तवतु
पा + क्तवतु
श्रु + क्तवतु
क्री + क्तवतु
भक्ष् + क्तवतु
इष् + क्तवतु
सेव् + क्तवतु
दृश् + क्तवतु
त्रस् + क्तवतु
क्षिप् + क्तवतु
ग्रह् + क्तवतु
चिन्त् + क्तवतु
चुर् + क्तवतु
ज्ञा + क्तवतु

गतवान्
कृतवान्
पीतवान्
श्रुतवान्
क्रीतवान्
भक्षितवान्
इष्टवान्
सेवितवान्
दृष्टवान्
​त्रस्तवान्
क्षिप्तवान्
गृहीतवान्
चिन्तितवान्
चोरितवान्
​ज्ञातवान्

गतवती
कृतवती
पीतवती
श्रुतवती
क्रीतवती
भक्षितवती
इष्टवती
सेवितवती
दृष्टवती​
त्रस्तवती
क्षिप्तवती
गृहीतवती
चिन्ततवती
चोरितवती
​ज्ञातवती

गतवत्
कृतवत्
पीतवत्
श्रुतवत्
क्रीतवत्
भक्षितवत्
इष्टवत्
सेवितवत्
दृष्टवत्​

त्रस्तवत्
क्षिप्तवत्
गृहीतवत्
चिन्ततवत्
चोरितवत्​
ज्ञातवत्

តវ្យត៑ ប្រត្យយ

धातु + तव्यत् (तव्य)

អនិយរ៑ ប្រត្យយ

धातु + अनीयर् (अनीय)

गम् + तव्यत्
पठ् + तव्यत्
हस् + तव्यत्
रक्ष् + तव्यत्
जि + तव्यत्
दा + तव्यत्
कृ + तव्यत्
चुर् + तव्यत्
दृश् + तव्यत्
स्मृ + तव्यत्

गन्तव्यम्
पठितव्यम्
हसितव्यम्
रक्षितव्यम्
जेतव्यम्
दातव्यम्
कर्तव्यम्
चोरयितव्यम्
द्रष्टव्यम्
स्मर्तव्यम्

गम् + अनीयर्
पठ् + अनीयर्
हस् + अनीयर्
रक्ष् + अनीयर्
जि + अनीयर्
दा + अनीयर्
कृ + अनीयर्
चुर् + अनीयर्
दृश् + अनीयर्
स्मृ + अनीयर्
स्ना + अनीयर्
श्रु + अनीयर्
लिख् + अनीयर्

गमनीयम्
पठनीयम्
हसनीयम्
रक्षणीयम्
जयनीयम्
दानीयम्
करणीयम्
चोरणीयम्
दर्शनीयम्
स्मरणीयम्
स्नानीयम्
श्रवणीयम्
लेखनीयम्

सकर्मधातु
मया ग्रन्थः पठितव्यः।  मया कथा पठितव्या।  मया पुस्तकं पठितव्यम्।
बालकेन पाठः
पठितव्यः।  बालकेन कथा पठितव्या। बालकेन पुस्तकं पठितव्यम्।

យត៑ ប្រត្យយ

धातु + यत् (य)

जि + यत्
गै + यत्
चि + यत्
श्रु + यत्
दा + यत्
भू + यत्
नी + यत्
स्था +
यत्

पुंलिङ्ग

जेयः
गेयः
चेयः
​श्रव्यः
देयः
भव्यः
नेयः
​स्थेयः

स्त्रीलिङ्ग

जेया
गेया
चेया​
श्रव्या

देया
भव्या
नेया​
स्थेया

नपुंसकलिङ्ग

जेयम्
गेयम्
चेयम्​
श्रव्यम्
देयम्
भव्यम्
नेयम्​​
स्थेयम्

ណ្យត៑ ប្រត្យយ

धातु + ण्यत् (य)

स्मृ + ण्यत् (य)
लिख् +
ण्यत् (य)

पठ् + ण्यत् (य)

त्यज् + ण्यत् (य)

वच् + ण्यत् (य)

कृ + ण्यत् (य)

हृ + ण्यत् (य)

सेव् + ण्यत् (य)

चुर् + ण्यत् (य)

ग्रह् + ण्यत् (य)

पुंलिङ्ग

समार्यः
लेख्यः
पाठ्यः
त्याज्यः
वाच्यः
कार्यः
हार्यः
सेव्यः
चौर्यः
ग्राह्यः

स्त्रीलिङ्ग

समार्या
लेख्या
पाठ्या
त्याज्या
वाच्या
कार्या
हार्या
सेव्या
चौर्या
ग्राह्या

नपुंसकलिङ्ग

समार्यम्
लेख्यम्
पाठ्यम्
त्याज्यम्
वाच्यम्
कार्यम्
हार्यम्
सेव्यम्
चौर्यम्
ग्राह्यम्

ក្យប៑ ប្រត្យយ

धातु + क्यप् (य)

इ + क्यप्
शास् + क्यप्
स्तु + क्यप्
वृ + क्यप्
आ + दृ + क्यप्
जुष् + क्यप्
सम् + 
अज् + क्यप्
नि + 
सद् + क्यप्
नि + 
पत् + क्यप्
मन् + क्यप्
विद् + क्यप्
सु + क्यप्
शी + क्यप्
भृ + क्यप्

पुंलिङ्ग

इत्यः
शिष्यः
स्तुत्यः
वृत्यः
आदृत्य
जुष्यः

स्त्रीलिङ्ग

-
-
-
-
-
-
समज्या
निषद्या
निपत्या
मन्या
विद्या
सुत्या
शय्या
भृत्या

नपुंसकलिङ्ग

-
-
-
-
-
-
-
-

ណិនិ (ឥន៑) ប្រត្យយ

धातु + णिनि (इनि)

ग्रह् + णिनि
स्था + णिनि
शाल + णिनि
दा +
णिनि

= ग्राहिन्

= स्थायिन्

= शालिन्

= दायिन्​

पुंलिङ्ग

= ग्राहिी

= स्थायी

= शाली

= दायी

ក្តិន៑, ល្យុដ៑

धातु + क्तिन् (ति) (ក្តិន៑ (តិ))

स्त्रीलिङ्ग

श्रु + क्तिन्
भी + क्तिन्
कृ + क्तिन्
भज् + क्तिन्
दृश् + क्तिन्
मन् + क्तिन्
बुध् + क्तिन्
वच् + क्तिन्
प्र + आप् + क्तिन्
स्तु +
क्तिन्

= श्रुतिः
= भीतः
= कृतः
= भक्तिः
= दृष्टिः
= मतिः
= बुद्धिः
= उक्तिः
= प्राप्तिः
= स्तुतिः

धातु + ल्युट् (यु=अन) (ល្យុដ៑ (យុ>អន))

नपुंसकलिङ्ग

भू + ल्युट् (यु  = अन)
पा +
ल्युट् (यु  = अन)
श्रु +
ल्युट् (यु  = अन)
गम् +
ल्युट् (यु  = अन)
पठ् +
ल्युट् (यु  = अन)
लिख् +
ल्युट् (यु  = अन)
दा +
ल्युट् (यु  = अन)
भज् +
ल्युट् (यु  = अन)
हन् +
ल्युट् (यु  = अन)
ग्रह् +
ल्युट् (यु  = अन)
यज् +
ल्युट् (यु  = अन)
गण् +
ल्युट् (यु  = अन)
पाल् +
ल्युट् (यु  = अन)
सेव् +
ल्युट् (यु  = अन)

= भवनम्
= पानम्
= श्रवणम्
= गमनम्
= पठनम्
= लेखनम्
= दानम्
= भजनम्
= हननम्

= ग्रहणम्
= यजनम्
= गणनम्
= पालनम्
= सेवनम्

bottom of page