top of page

វ្យញ្ជនសន្ធិ

វ្យញ្ជនសន្ធិ
ការតវ្យញ្ជន និងវ្យញ្ជន ដោយសង្ខេបដូចតទៅ

1. श्चुत्वसन्धिः

__________श्चुः = श् च् छ् ज् झ् ञ् ।

__________- स् + श् / चवर्गः > श्

_______________ឧ. शिशुस् + शेते = शिशुश्शेते । (स् > श्)

_________________मनस् + चञ्चलम् = मनश्चञ्चलम्। (स् > श्)

_________________रामस् + छात्रः = रामश्छात्रः। (स् > श्)

__________- तवर्गः + श् / चवर्गः > चवर्गः

_______________ឧ. भगवत् + शक्तिः = भगवच्शक्तिः।   (त् > च्)

_________________सत् + चित् = सच्चित्। (त् > च्)

_________________सुहृद् + जगाम = सुहृज्जगाम। (द् > ज्)

_________________हे गुणिन् + जानातु = हे गुणिञ्जानातु। (न् > ञ्)

__________- चवर्गः + तवर्गः > चवर्गः

_______________ឧ. यज् +  नः = यज्ञः।   (न् > ञ्)

_________________याच् +  ना = याच्ञा।  (न् > ञ्)

2. ष्टुत्वसन्धिः

__________ष्टु = ष् ट् ठ् ड् ढ् ण् 

__________- स् + ष / टवर्गः > ष्

_______________ឧ. बालस् + षष्ठः = बालष्षष्ठः । (स् > ष्)

_________________टवर्गस् + टादिः = टवर्गष्टादिः । (स् > ष्)

_________________धनुस् + ठङ्कारः = धनुष्ठङ्कारः। (स् > ष्)

__________- तवर्गः + टवर्गः > टवर्गः

_______________ឧ. बृहत् + टीका = बृहट्टीका । (त् > ट्)

_________________तद् + डमरुः = तड्डमरुः । (द् > ड्)

_________________एतद् + ढक्का = एतड्ढक्ता । (द् > ड्)

_________________चक्रिन् + ढौकसे = चक्रिण्ढौकसे। (न् > ण्)

__________- ष + तवर्गः > टवर्गः

_______________ឧ. आकृष् + तः = आकृष्टः । (त् > ट्)

_________________इष् + तः = इष्टः । (त् > ट्)

__________- टवर्गः + तवर्गः > टवर्गः

_______________ឧ. षण् + नाम् = षण्णाम् । (न् > ण्)

_________________षण् + नवतिः = षण्णवतिः। (न् > ण्)

_________________षण् + नगर्यः = षण्णगर्यः। (न् > ण्)

3. जश्त्वसन्धिः

__________जश् = ज् ब् ग् ड् द्  

__________- वर्गीयव्यञ्जनानि + स्वरः > जश्

_______________ឧ. वाक् +  ईशः = वागीशः । (क् > ग्)

_________________अच् +  अन्तः = अजन्तः । (च् > ज्)

_________________मधुलिट् + अस्ति = मधुलिडस्ति । (ट् > ड्)

_________________जगत् + ईशः = जगदीशः । (त् > द्)

_________________सुप् + अन्तम् = सुबन्तम् । (प् > ब्)

__________- वर्गीयव्यञ्जनानि + मृदुव्यञ्जनम्(हश्) > जश्

_______________ឧ. वाक् + व्यवहारः = वाग्व्यवहारः। (क् > ग्)

_________________अच् + वर्णः = अज्वर्णः। (च् > ज्)

_________________मधुलिट् + डयते = मधुलिड्डयते। (ट् > ड्)

_________________महत् + यशः = महद्यशः। (त् > द्)

_________________सुप् + विभक्तः = सुब्विभक्तिः। (प् > ब्)

__________- वर्गीयव्यञ्जनानि = जश्

_________________वाक् / वाग्। अच् / अज्। लिट् / लिड्।

_________________मरुत् / मरुद्। ककुप् / ककुब्।

__________- ष् = ड्

_________________षष् + भ्याम् = षड्भ्याम्।​

4. चर्त्वसन्धिः 

__________वर्गीयव्यञ्जनानि + कर्कशव्यञ्जनानि = क् च् ट् त् प्

_______________ឧ. दिग् +  पालः = दिक्पालः । (ग् > क्)

_________________विराड् +  पुरुषः = विराट्पुरुषः । (ड् > ट्)

_________________विपद् +  कालः = विपत्कालः । (द् > त्)

_________________अनुष्टुभ् +  छन्दः = अनुष्टुप्छन्दः । (भ् > प्)

5. अनुनासिकसन्धिः

__________अनुनासिकः = ङ् ञ् ण् न् म्  

__________-विकर्पेन, वर्गीयव्यञ्जनानि + अनुनासिकः > अनुनासिकः

_______________ឧ. वाक् +  मूल्यम् = वाङ्मूलम् / वाग्मूलम् । (ग् > ङ्)

_________________षड् +  मयूखाः = षण्मयूखाः / षड्मयूखाः । (ड् > ण्)

_________________तद् +  नयति = तन्नयति / तद्नयति । (द् > न्)

__________-नित्यम्, वर्गीयव्यञ्जनानि + प्रत्ययानुनासिकः > अनुनासिकः

_______________ឧ. चिद् +  मयम् = चिन्मयम् । (त् > न्)

_________________तद् +  मात्रम् = तन्मात्रम् । (द् > न्)

_________________अप् +  मयम् = अम्मयम् । (प् > म्)

6. अनुस्वारसन्धिः

__________अनुस्वारः = ॰  

__________- म् + व्यञ्जनानि > ॰  

_______________ឧ. रामम् +  वन्दे = रामं वन्दे । (म् > ॰ )

_________________गुहायाम् +  तपति = गुहायां तपति। (म् > ॰ )

__________- न् + वर्गीयव्यञ्जनम् / श ष स ह > ॰  

_______________ឧ. यशान् +  सि = यशांसि । (न् > ॰ )

__________- म् + वर्गीयव्यञ्जनम् / श ष स ह > ॰  

_______________ឧ. आक्रम् +  स्यते = आक्रंस्यते । (म् > ॰ )​​

7. परसवर्णसन्धिः

__________परसवर्णः = ङ् ञ् ण् न् म् य्ँ ल्ँ व्ँ  

__________- नित्यम्,  अनुस्वारः + वर्गीयव्यञ्जनानि > ङ् ञ् ण् न् म्

_______________ឧ. अं +  कितः = अङ्कितः। (॰ > ङ् )

_________________मुं +  चति = मुञ्चति। (॰ > ञ् )

_________________मुं +  डनम् = मुण्डनम्। (॰ > ण् )

_________________नं +  दति = नन्दति। (॰ > न् )

_________________कं +  पते = कम्पते। (॰ > म् )

__________- विकल्पः, अनुस्वारः + वर्गीयव्यञ्जनानि / य व ल > ङ् ञ् ण् न् म् / य्ँ ल्ँ व्ँ  

_______________ឧ. त्वं +  करोषि = त्वङ्करोषि / त्वं करोषि। (॰ > ङ् )

_________________सं +  पृक्तौ = सम्पृक्तौ / संपृक्तौ (॰ > म् )

_________________सं +  यमः = सँय्यमः / संयमः (॰ > य्ँ )

_________________सं +  वत्सरः = सव्वँत्सरः / संवत्सरः (॰ > व्ँ )

_________________सं +  लापः = सल्लाँपः / संलापः (॰ > ल्ँ )

__________- तवर्गः + ल् > ल् / ल्ँ  

_______________ឧ. तद् +  लयः = तल्लयः (द् > ल् )

_________________पठन् +  लिखति = पठल्लिँखति (न् > ल् )

8. ङमुडागमसन्धिः

__________ङ मु ट् = ङ् ण् न् 

__________- (ह्रस्वस्वरपूर्वकाः) ङ् ण् न् + स्वराः > ङ् ण् न् 

_______________ឧ. प्रत्यङ् +  आत्मा = प्रत्यङ्ङात्मा। सुगण् +  ईशः = सुगण्णीशः।

_________________पचन् +  अस्ति = पचन्नस्ति।

9. पूर्वसवर्णसन्धिः

__________पूर्वसवर्णः = घ् झ् ढ् ध् भ् 

__________- (ग् ज् ड् द् ब्) + ह = घ / झ् / ढ्  / ध् / भ्

_______________ឧ. वणिग् +  हसति = वणिग्घसति / वणिग्  हसति।

_________________अज् +  हलौ = अज्झलौ / अज् हलौ।

_________________षड् +  हयाः = षड्ढायाः / षड् हयाः।

_________________तद् +  हितम् = तद्धितम् / तद् हितम्।

_________________अब् +  ह्रदौ = अब्भ्रदौ / अब्ह्रदौ।

__________- पूर्वसवर्णः = थ्  (उद् + स् = थ्)

_______________ឧ. उत् +  स्थानम् = उत्थ्थानम् (उत्थानम्)

_________________उत् +  स्तम्भनम् = उत्थ्तम्भनम् (उत्तम्भनम्)​

10. छत्वसन्धिः

__________(प्रथमव्यञ्जनम्) + श् = छ् 

_______________ឧ. वाक् +  शरः = वाक्छरः / वाक्शरः (श् > छ् )

_________________तच् +  शिवः = तच्छिवः / तच्शिवः (श् > छ् )

_________________मृच् +  शकटिकम् = मृच्छकटिकम् / मृच्शकटिकम् (श् > छ् )

_________________मधुलिट् +  शेते = मधुलिट् छेते / मधुलिट् शेते (श् > छ् )

_________________तच् +  श्लोकेन = तच्छ्लोकेन / तच्श्लोकेन (श् > छ् )

_________________तच् +  श्मश्रु = तच्छ्मश्रु / तच्श्मश्रु (श् > छ् )

_________________तच् +  श्नाप्रत्ययः = तच्छ् नाप्रत्ययः / तच्श्नाप्रत्ययः (श् > छ् )

__________न् + (च छ) = ँश् / ंश् 

_______________ឧ. तान् +  च = ताँश्च / तांश्च ।  

_________________एतान् +  छात्रान् = एताँश्छात्रान् / एतांश्छात्रान् ।

__________न् + (ट ठ) = ँष् / ंष्

_______________ឧ. श्लोकान् +  टीकाभिः = श्लोकाँष्टीकाभिः / श्लोकांष्टीकाभिः।

__________न् + (त थ) = ँस् / ंस्

_______________ឧ. अस्मान् +  तारय = अस्माँस्तारय / अस्मांस्तारय।  

_________________तान् +  थूत्करोति = ताँस्थूत्करोति / तांस्थूत्करोति।

__________सम् + (स्कृ) = ँस् 

_______________ឧ. सम् +  स्कर्ता = सँस्स्कर्ता / सँस्कर्ता।

_________________सम् +  स्कृतम् = सँस्स्कृतम् / सँस्कृतम्।

__________सम् + (स्कृ) = ंस् 

_______________ឧ. सम् +  स्कर्ता = संस्स्कर्ता / संस्कर्ता।

_________________सम् +  स्कृतम् = संस्स्कृतम् / संस्कृतम्।

11. तुगागमसन्धिः

__________नित्यम्, ह्रस्वस्वरः + छ = -च्- 

_______________ឧ. वृक्ष +  छाया = वृक्षच्छाया

__________विकल्पेन, दीर्घपदान्तं + छ = -च्- 

_______________ឧ. शिखिरिणी +  छन्दः = शिखिरिणीच्छन्दः / शिखिरिणीछन्दः

bottom of page