
ស្វរសន្ធិ

វេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹត
ស្វរសន្ធិ
ការតស្វរ និងស្វរ ដោយសង្ខេបដូចតទៅ
1. यण्-सन्धिः
__________यण् = य् व् र् ल्
__________- इ / ई + असवर्णस्वरः > य्
_______________ឧ. प्रति + एकम् = प्रत्येकम् ; नदी + अत्र = नद्यत्र
__________- उ / ऊ + असवर्णस्वरः > व्
_______________ឧ. मनु + अन्तरम् = मन्वन्तरम् ; वधू + आगमनम् = वध्वागमनम्
__________- ऋ / ॠ + असवर्णस्वरः > र्
_______________ឧ. पितृ + इच्छा = पित्रिच्छा
__________- ऌ + असवर्णस्वरः > ल्
_______________ឧ. घस्लृ + आदेशः = घस्लादेशः
2. यान्तवान्तादेशसन्धिः
__________यान्तौ वान्तौ च = अय् आय् अव् आव्
__________- ए + स्वरः > अय्
_______________ឧ. हरे + ए = हरये ; हरे + आगच्छ = हरयागच्छ
__________- ऐ + स्वरः > आय्
_______________ឧ. नै + अकः = नायकः ; तस्यै + इदम् = तस्यायिदम्
__________- ओ + स्वरः > अव्
_______________ឧ. विष्णो + ए = विष्णवे ; गुरो + आदिश = गुरावादिश
__________- औ + स्वरः > आव्
_______________ឧ. पौ + अकः = पावकः ; बालकौ + आगतौ = बालकावागतौ
3. गुणसन्धिः
__________गुणः = ए ओ अर् अल्
__________- अ/आ + इ/ई > ए
_______________ឧ. देव + इन्द्रः = देवेन्द्रः ; गण + ईशः = गणेशः
_________________महा + इन्द्रः = महेन्द्रः ; महा + ईशः = महेशः
__________- अ/आ + उ/ऊ > ओ
_______________ឧ. सूर्य + उदयः = सूर्योदयः ; एक + ऊनविंशतिः = एकोनविंशतिः
_________________महा + उत्सवः = महोत्सवः ; महा + ऊर्मिः = महोर्मिः
__________- अ/आ + ऋ/ॠ > अर्
_______________ឧ. सप्त + ऋषयः = सप्तर्षयः ; महा + ऋषिः = महर्षिः
__________- अ/आ + ऌ > अल्
_______________ឧ. तव + ऌकारः = तवल्कारः ; महा + ऌकारः = महल्कारः
4. वृद्धिसन्धिः
__________वृद्धिः =ऐ औ आर् आल्
__________- अ/आ + ए/ऐ > ऐ
_______________ឧ. एक + एकम् = एकैकम् ; तव + ऐश्वर्यम् = तवैश्वर्यम्
_________________सदा + एव = सदैव ; महा + ऐश्वर्यम् = महैश्वर्यम्
__________- अ/आ + ओ/औ > औ
_______________ឧ. तस्य + ओदनः = तस्यौदनः ; मम + औषधम् = ममौषधम्
_________________गङ्गा + ओघः = गङ्गौघः ; महा + औत्सुक्यम् = महौत्सुक्यम्
__________- अ/आ + ऋ > आर्
_______________ឧ. उप + ऋच्छति = उपार्च्छति ; प्र + ऋषभीयति = प्रार्षभीयति
__________- अ + ऌ > आल्
_______________ឧ. उप + ऌकारीयति = उपाल्कारीयति
5. सवर्णदीर्घसन्धिः
__________सवर्णदीर्घः = आ ई ऊ ऋ
__________- अ/आ + अ/आ > आ
_______________ឧ. परम + अर्थः = परमार्थः ; देव + आलयः = देवालयः
_________________विद्या + अभ्यासः = विद्याभ्यासः ; विद्या + आलयः = विद्यालयः
__________- इ/ई + इ/ई > ई
_______________ឧ. कवि + इन्द्रः = कवीन्द्रः ; कवि + ईश्वरः = कवीश्वरः
_________________पृथवी + इन्दुः = पृथवीन्दुः ; मही + ईशः = महीशः
__________- उ/ऊ + उ/ऊ > ऊ
_______________ឧ. भानु + उदयः = भानूदयः ; साधु + ऊचुः = साधूचुः
_________________वधू + उत्साहः = वधूत्साहः ; वधू + ऊर्मिका = वधूर्मिका
__________- ऋ + ऋ/ऌ > ॠ
_______________ឧ. पितृ + ऋणम् = पितॄणम् ; होतृ + ऌकारः = होतॄकारः
6. पूर्वरूपसन्धिः
__________पूर्वरूपम् = ए ओ
__________- ए + अ > ए
_______________ឧ. अन्ते + अपि = अन्तेऽपि
__________- ओ + अ > ओ
_______________ឧ. सो + अयम् = सोऽयम्
7. पररूपसन्धिः
__________- अ + ए > ए
_______________ឧ. प्र + एजते = प्रेजते
__________- अ + ओ > ओ
_______________ឧ. उप + ओषति = उपोषति
8. प्रकृतिभावः
_______________ឧ. हरी + एतौ = हरी एतौ
__________प्लुतप्रकृतिभावः
_______________ឧ. - आगच्छकृष्ण३ + अत्र गौश्चरति = आगच्छकृष्ण३ अत्र गौश्चरति
_________________- गच्छ गौरि३ + असौ तत्रास्ति = गच्छ गौरि३ असौ तत्रास्ति
_________________- तिष्ठ वधु३ + एषाप्यागच्छति = तिष्ठ वधु३ एषाप्यागच्छति
_________________- शृणु हरे३ + अत्रेयं गोपी = शृणु हरे३ अत्रेयं गोपी
_________________- पश्य गुरो३ + एष मां ताडयति = पश्य गुरो३ एष मां ताडयति
__________प्रगृह्यप्रकृतिभावः
_______________ឧ. - कवी + एतौ = कवी एतौ
_________________- गुरू + इमौ = गुरू इमौ
_________________- लते + एते = लते एते
_________________- पचेते + इमौ = पचेते इमौ
_________________- अमी + आश्रमाः = अमी आश्रमाः
_________________- अहो + अत्र भवान् = अहो अत्र भवान्