ប្រែលោតប្រយោគ
មេរៀនទី៤
पाठः រីមេរៀន चतुर्थः ទីបួន។ हंसाः រីក្ងានទាំងឡាយ, पद्मानि រីផ្កាឈូកទាំងឡាយ។
हंसाः រីក្ងានទាំងឡាយ इमे នេះ។ लताः រីវល្លិ៍ទាំងឡាយ इमाः នេះ។ पद्मानि រីផ្កាឈូកទាំងឡាយ इमानि នេះ។ गजाः រីដំរីទាំងឡាយ ते
នោះ។ मालाः រីកម្រងផ្កាទាំងឡាយ ताः នោះ។ फलानि រីផ្លែឈើទាំងឡាយ तानि នោះ។
हंसाः រីក្ងានទាំងឡាយ कूजन्ति កំពុងយំ។ मालाः រីកម្រងផ្កាទាំងឡាយ म्लायन्ति ស្វិតស្រពោន។ पद्मानि រីផ្កាឈូកទាំងឡាយ स्फुटन्ति
កំពុងរីកស្រស់។ बालाः រីក្មេងស្រីទាំងឡាយ ( ឬ រីក្មេងប្រុសទាំងឡាយ) गायन्ति កំពុងច្រៀង។ गजाः រីដំរីទាំងឡាយ गच्छन्ति កំពុងទៅ។
लताः រីវល្លិ៍ទាំងឡាយ पुष्प्यन्ति កំពុងផ្កា។ अजाः រីពពែទាំងឡាយ तिष्ठन्ति កំពុងឈរ។ पुष्पाणि រីផ្កាទាំងឡាយ विकसन्ति កំពុងរីកស្រស់។
फलानि រីផ្លែឈើទាំងឡាយ पतन्ति កំពុងធ្លាក់។ वृक्षाः រីដើមឈើទាំងឡាយ फलन्ति កំពុងផ្លែ។ मुखानि រីមុខទាំងឡាយ लसन्ति កំពុង
រីករាយ។ बालाः រីក្មេងប្រុសទាំងឡាយ (ឬ រីក្មេងស្រីទាំងឡាយ) पठन्ति កំពុងអាន។
ក) प्रश्नाः រីប្រស្នាទាំងឡាយ
១. के រីអ្វីទាំងឡាយ इमे នេះ? (ក្នុងនបុំ. ទ្វិ., के រីអ្វីពីរ इमे នេះ? ) ២. कानि រីអ្វីទាំងឡាយ इमानि នេះ? ៣. काः រីអ្វីទាំងឡាយ
इमाः នេះ? ៤. के រីសត្វអ្វីទាំងឡាយ कूजन्ति កំពុងយំ? ៥.कानि រីអ្វីទាំងឡាយ स्फुटन्ति កំពុងរីកស្រស់? ៦. के រីសត្វអ្វីទាំងឡាយ
गच्छन्ति កំពុងទៅ? ៧. के រីសត្វអ្វីទាំងឡាយ तिष्ठन्ति កំពុងឈរ? ៨. कानि រីអ្វីទាំងឡាយ पतन्ति កំពុងធ្លាក់? ៩. काः រីអ្វីទាំង
ឡាយ म्लायन्ति ស្វិតស្រពោន? ១០. काः រីនរណាទាំងឡាយ गायन्ति កំពុងច្រៀង? ១១. काः រីអ្វីទាំងឡាយ पुष्प्यन्ति កំពុងផ្កា?
១២. कानि រីអ្វីទាំងឡាយ विकसन्ति កំពុងរីកស្រស់? ១៣. कानि រីអ្វីទាំងឡាយ लसन्ति កំពុងរីករាយ? ១៤. के រីនរណាទាំងឡាយ
पठन्ति កំពុងអាន?
ខ) ចូរបំពេញចន្លោះដោយប្រើទម្រង់នៃឥទម៑-សព្ទ(इदम्) និងតទ៑-សព្ទ (तद्)
១. इमानि कुसुमानि រីផ្កាទាំងឡាយនេះ។ तानि कुसुमानि រីផ្កាទាំងឡាយនោះ។
២. इमा लताः (इमाः लताः) រីវល្លិ៍ទាំងឡាយនេះ។ ता लताः (ताः लताः) រីវល្លិ៍ទាំងឡាយនោះ។
៣. इमे वृक्षाः រីដើមឈើទាំងឡាយនេះ។ ते वृक्षाः រីដើមឈើទាំងឡាយនោះ។
៤. इमानि गृहाणि រីផ្ទះទាំងឡាយនេះ។ तानि गृहाणि រីផ្ទះទាំងឡាយនើ។
៥. इमे छात्राः រីសិស្សទាំងឡាយនេះ ។ ते छात्राः រីសិស្សទាំងឡាយនោះ ។
ក្នុងស្ត្រីលិង្គពហុវចនៈ इमाः छात्राः រីសិស្សស្រីទាំងឡាយនេះ ។ ताः छात्राः រីសិស្សស្រីទាំងឡាយនោះ ។
៦. इमनि पर्णानि រីស្លឹកឈើទាំងឡាយនេះ ។ तानि पर्णानि រីស្លឹកឈើទាំងឡាយនោះ ។
៧. इमे श्लोकाः រីស្លោកទាំងឡាយនេះ។ ते श्लोकाः រីស្លោកទាំងឡាយនោះ។
៨. इमे अचलाः (इमेऽचलाः) រីភ្នំទាំងឡាយនេះ។ ते अचलाः (तेऽचलाः) រីភ្នំទាំងឡាយនោះ។
៩. इमा देवताः (इमाः देवताः) រីទេវតាទាំងឡាយនេះ។ ता देवताः (ताः देवताः) រីទេវតាទាំងឡាយនោះ។
គ) ចូរបំពេញចន្លោះដោយប្រើធាតុបច្ចុប្បន្នកាលដែលនៅក្នុងវង់ក្រចក ៖
១. लताः म्लायन्ति (लता म्लायन्ति)। វល្លិ៍ទាំងឡាយស្វិតស្រពោន។
២. छात्राः पठन्ति । សិស្សប្រុសទាំងឡាយកំពុងអាន ឬប្រែថា សិស្សស្រីទាំងឡាយកំពុងអាន។
៣. गजौ तिष्ठतः । ដំរីពីរក្បាលកំពុងឈរ។
៤. कन्या गायति । ស្រីក្រមុំកំពុងច្រៀង។ ឬ कन्या गायन्ति (कन्याः गायन्ति)। ស្រីក្រមុំទាំងឡាយកំពុងច្រៀង។
៥. फले पततः। ផ្លែឈើពីរផ្លែកំពុងធ្លាក់។
៦. बालाः नृत्यन्ति ( बाला नृत्यन्ति )। ក្មេងស្រីទាំងឡាយកំពុងរាំ ឬប្រែថា ក្មេងប្រុសទាំងឡាយកំពុងរាំ ។
៧. नृपाः जयन्ति ( नृपा जयन्ति )। ស្ដេចទាំងឡាយកំពុងឈ្នះ។
៨. मृगः अटन्ति ( मृगा अटन्ति )। ម្រឹគទាំងឡាយកំពុងដើរ។
៩. बालाः क्रीडन्ति । ក្មេងស្រីទាំងឡាយកំពុងលេង ឬប្រែថា ក្មេងប្រុសទាំងឡាយកំពុងលេង ។
១០. वृक्षौ फलतः । ដើមឈើទាំងពីរកំពុងផ្លែ។
សទ្ទត្ថកោសៈ
हंसः (បុំ.) ក្ងាន ។
पद्मम् (នបុំ.) ) ផ្កាឈូក ។
इमे (បុំ.) इमाः (ស្ត្រី.) इमानि (នបុំ.) នេះ (ពហុវចនៈ)។
ते (បុំ.) ताः (ស្ត្រី.) तानि (នបុំ.) នោះ (ពហុវចនៈ)។
के (បុំ.) काः (ស្ត្រី.) कानि (នបុំ.) អ្វី (ពហុវចនៈ)។
कूजन्ति (បរស្មៃ.) យំ។
स्फुटन्ति (បរស្មៃ.) រីកស្រស់។
पर्णम् (នបុំ.) ស្លឹកឈើ។
अचलः (បុំ.) ភ្នំ។
देवता (ស្ត្រី.) ទេវតា។
វាក្យសព្ទ
-इमा लताः < इमाः + लताः
-ता मालाः < ताः + मालाः
-कूजन्ति < कूज् + अ + अन्ति, យំ,...។
-माला म्लायन्ति < मालाः + म्लायन्ति
-म्लायन्ति < म्लै + अ + अन्ति, ស្វិតស្រពោន,...។
-स्फुटन्ति < स्फुट् + अ + अन्ति, រីកស្រស់,...។
-बाला गायन्ति < बालाः + गायन्ति
-गायन्ति < गै + अ + अन्ति, ច្រៀង។
-गजा गच्छन्ति < गजाः + गच्छन्ति
-गच्छन्ति < गम् + अ + अन्ति, ទៅ, ដល់។
-पुष्प्यन्ति < पुष्प् + य + अन्ति, ផ្កា, ចេញផ្កា,...។
-तिष्ठन्ति < स्था + अ + अन्ति, ឈរ, ស្ថិតនៅ,...។
-विकसन्ति < वि + कस् + अ + अन्ति, រីកស្រស់,...។
-पतन्ति < पत् + अ + अन्ति, ធ្លាក់,...។
-फलन्ति < फल् + अ + अन्ति, ផ្លែ, ចេញផ្លា។
-लसन्ति < लस् + अ + अन्ति, រីករាយ,...។
-पठन्ति < पठ् + अ + अन्ति, អាន,...។
-नृत्यन्ति < नृत् + य + अन्ति, រាំ,...។
-जयति < जि + अ + अन्ति, ឈ្នះ។
-अटन्ति < अट् + अ + अन्ति, ដើរ,...។
-क्रीडति < क्रीड् + अ + अन्ति, លេង,...។