ប្រែលោតប្រយោគ
មេរៀនទី១
पाठः រីមេរៀន प्रथमः ទីមួយ។
अजः រីពពែ។ अजः រីពពែ अयम् នេះ។ गजः រីដំរី។ गजः រីដំរី अयम् នេះ។ बाला រីក្មេងស្រី។ बाला រីក្មេងស្រី इयम् នេះ។ माला រីកម្រង
ផ្កា។ माला រីកម្រងផ្កា इयम् នេះ។ पात्रम् រីក្អម។ पात्रम् រីក្អម इदम् នេះ។ नेत्रम् រីភ្នែក។ नेत्रम् រីភ្នែក इदम् នេះ។
ក) प्रश्नाः រីប្រស្នាទាំងឡាយ
១. कः រីសត្វអ្វី अयम् នេះ? , ២. का រីនរណា (ឬ का រីអ្វី) इयम् នេះ? , ៣. किम् រីអ្វី इदम् នេះ?
ខ) प्रथमाविभक्तिरूपाणि រីរូបនៃប្រថមាវិភក្តិទាំងឡាយ लिङ्गत्रये अपि សូម្បីក្នុងប្រជុំបីនៃលិង្គ इदम् शब्दस्य នៃពាក្យ ឥទម៑ (នៃឥទម៑ សព្ទ)។
लिङ्ग (លិង្គ) एकवचनम् (ឯកវចនៈ) द्विवचनम् (ទ្វិវចនៈ) बहुवचनम् (ពហុវចនៈ)
पुंलिङ्गे अयम् इमौ इमे
ក្នុងបុំលិង្គ នេះ (១) នេះ (២) នេះ (ទាំងឡាយ)
स्त्रीलिङ्गे इयम् इमे इमाः
ក្នុងស្ត្រីលិង្គ នេះ (១) នេះ (២) នេះ (ទាំងឡាយ)
नपुंसकलिङ्गे इदम् इमे इमानि
ក្នុងនបុំសកលិង្គ នេះ (១) នេះ (២) នេះ (ទាំងឡាយ)
គ) (यूयम् រីអ្នកទាំងឡាយ) पूरयत ចូរបំពេញ वाक्यानि នូវប្រយោគទាំងឡាយ रूपैः ដោយរូបទាំងឡាយ इदम्-शब्दस्य នៃឥទម៑ សព្ទ។
១. अयम् अश्वः (अयमश्वः) រីសេះនេះ។ ២. इयं जिह्वा រីអណ្ដាតនេះ។ ៣. इदं मुखम् រីមុខនេះ។ ៤. इदं विश्वम् រីសកលលោក
នេះ។ ៥. इयं नासा រីច្រមុះនេះ។ ៦. अयं नरः រីនរៈនេះ (រីបុរសនេះ)។
ឃ) (यूयम् រីអ្នកទាំងឡាយ) लिखत ចូរសរសេរ अक्षरम् នូវអក្សរ។
១. क् + आ = का (ក៑ + អា = កា)។ ២. त् + आ = ता (ត៑ + អា = តា)។ ៣. क् + इम् = किम् (ក៑ + ឥម៑ = កិម៑)។
សទ្ទត្ថកោសៈ
अयम् (បុំ.) इयम् (ស្ត្រី.) इदम् (នបុំ.) នេះ។ , कः (បុំ.) का (ស្ត្រី.) किम् (នបុំ.) អ្វី។
अजः (បុំ.) ពពែ។
गजः (បុំ.) ដំរី។
बाला (ស្ត្រី.) ក្មេងស្រី។
माला (ស្ត្រី.) កម្រងផ្កា។
पात्रम् (នបុំ.) ក្អម។
नेत्रम् (នបុំ.) នេត្រា, ភ្នែក។
नासा (ស្ត្រី.) នាសា, ច្រមុះ។
विश्वम् (នបុំ.) សកលលោក។
អាទិសង្កេត
N. Noun विशेष्यम् នាមសព្ទ
a. Adjective विशेषणम् គុណនាម (អាចប្រើប្រាស់បានទាំង៣លិង្គ)
m. Musculine पुंलिङ्गम् បុំលិង្គ (បុំ.)
f. Feminine स्त्रीलिङ्गम् ស្រ្តីលិង្គ (ស្រ្តី. )
n. Neuter नपुंसकलिङ्गम् នបុំសកលិង្គ (នបុំ. )
pron. Pronoun सर्वनाम សវ៌នាម, សព្វនាម (សព្វ. )
P. परस्मैपदी បរស្មៃបទ (បរស្មៃ. )
A. आत्मनेपदी អាត្មនេបទ (អាត្មនេ. )
U. उभयपदी ឧភយបទ (ឧភយ. )
វាក្យសព្ទ
-लिङ्गत्रयेऽपि < लिङ्गत्रये + अपि
-लिङ्गत्रये < लिङ्ग + त्रय + इ ប្រជុំបីនៃលិង្គ
विग्रह- लिङ्गानां त्रयम् = लिङ्गत्रयम् , षष्ठीतत्पुरुषसमास
-प्रथमाविभक्तिरूपाणि < प्रथमाविभक्ति + रूप + अस् រូបនៃប្រថមាវិភក្តិ
विग्रह- प्रथमाविभक्त्याः रूपम् ( प्रथमाविभक्तेः रूपम्) = प्रथमाविभक्तिरूपम् , षष्ठीतत्पुरुषसमास
-पुंलिङ्गे < पुंस् + लिङ्ग + इ, ភេទនៃប្រុស
विग्रह- पुंसो लिङ्गम् = पुंलिङ्गम्, षष्ठीतत्पुरुषसमास
-स्त्रीलिङ्गे < स्त्री + लिङ्ग + इ, ភេទនៃស្ត្រី
विग्रह- स्त्रियाः लिङ्गम् = स्त्रीलिङ्गम्, षष्ठीतत्पुरुषसमास
-नपुंसकलिङ्गे < नपुंसक + लिङ्ग + इ, ភេទនៃនបុំសកៈ
विग्रह- नपुंसकस्य लिङ्गम् = नपुंसकलिङ्गम्, षष्ठीतत्पुरुषसमास
-नपुंसक < न + पुंसक មិនមែនប្រុសមិនមែនស្រី
विग्रह- न पुमान् न स्त्री = नपुंसकः, नञ्-समास
-एकवचनम् < एक + वचन + अम्, ការពោលប្រាប់នូវវត្ថុ១
विग्रह- एकस्य वचनम् = एकवचनम् , षष्ठीतत्पुरुषसमास
-द्विवचनम् < द्वि + वचन + अम्, ការពោលប្រាប់នូវវត្ថុ២
विग्रह- द्वयोः वचनम् = द्विवचनम् , षष्ठीतत्पुरुषसमास
-बहुचनम् < बहु + वचन + अम्, ការពោលប្រាប់នូវវត្ថុច្រើន
विग्रह- बहूनां वचनम् = बहुचनम् , षष्ठीतत्पुरुषसमास
-पूरयत < पूर् + णिच् (अय) + त, ចូរបំពេញ
-लिखत < लिख् + अ + त, ចូរសរសេរ